Wiele osób, patrząc na mapę Polski po raz pierwszy, zadaje sobie to samo pytanie. Skoro Górny Śląsk znajduje się w południowej części kraju, dlaczego nazywa się górnym? Intuicja podpowiada, że powinien leżeć na północy, czyli wyżej na mapie. Tymczasem wyjaśnienie tej zagadki nie ma nic wspólnego z kierunkami świata. Klucz do zrozumienia nazwy kryje się w geografii i historii.
Nazwy regionów powstały na długo przed współczesnymi mapami
Dzisiaj większość z nas przyzwyczaiła się do oglądania map z północą u góry. Warto jednak pamiętać, że takie przedstawienie świata stało się powszechne stosunkowo późno. Dawniej o nazwach regionów decydowały przede wszystkim rzeki, ukształtowanie terenu oraz sposób przemieszczania się ludzi.
To właśnie dlatego określenia górny i dolny odnoszą się najczęściej do biegu rzek, a nie do położenia na mapie.
O wszystkim zdecydowała Odra
Śląsk rozciąga się wzdłuż dorzecza Odry. Rzeka bierze swój początek w górach na terenie dzisiejszych Czech, a następnie płynie na północ w kierunku Morza Bałtyckiego.
Górny Śląsk znajduje się bliżej źródeł Odry, czyli w górnym biegu rzeki. Dolny Śląsk leży natomiast niżej, w miejscu, gdzie Odra płynie już przez niżej położone tereny.
Z tego powodu nazwy obu regionów odnoszą się do wysokości biegu rzeki, a nie do ich miejsca na współczesnej mapie Polski.
Wyżej oznaczało bliżej źródła
Takie nazewnictwo było powszechne w całej Europie. Określenie górny oznaczało teren położony bliżej początku rzeki, natomiast dolny odnosiło się do obszarów znajdujących się bliżej jej ujścia.
Podobną zasadę można zauważyć również w przypadku innych historycznych krain oraz regionów. Dzięki temu podróżni, kupcy i urzędnicy mogli łatwo określać położenie poszczególnych miejsc bez korzystania z dokładnych map.
Górny Śląsk leży także wyżej nad poziomem morza
Dodatkowym argumentem jest ukształtowanie terenu. Górny Śląsk obejmuje obszary położone na wyżynach, gdzie wysokość nad poziomem morza jest wyraźnie większa niż na Dolnym Śląsku.
Nie oznacza to jednak, że właśnie od wysokości terenu pochodzi nazwa regionu. Najważniejsze znaczenie miał bieg Odry, natomiast różnice wysokości jedynie dobrze współgrały z istniejącym już określeniem.
Historyczny podział utrwalił się na wieki
Podział Śląska na Górny i Dolny funkcjonował już w średniowieczu. W kolejnych stuleciach utrwalały go dokumenty urzędowe, kroniki oraz administracja różnych państw, do których należał Śląsk.
Mimo licznych zmian granic nazwy przetrwały do dziś i nadal odnoszą się do historycznych regionów, a nie do współczesnego podziału administracyjnego Polski.
Dlaczego to pytanie pojawia się tak często?
Współczesny sposób czytania map sprawia, że wiele osób automatycznie utożsamia słowo górny z północą, czyli górną częścią kartki. W rzeczywistości nazwy geograficzne często mają znacznie starsze pochodzenie i wynikają z zasad obowiązujących przed wiekami.
Dlatego Górny Śląsk znajduje się na południu Polski, ponieważ leży bliżej źródeł Odry, a nie dlatego, że został umieszczony wyżej na mapie. Gdy pozna się historyczne znaczenie tych nazw, pozorna sprzeczność przestaje być zagadką.
Źródło: www.silesiainfo.pl
