Początki Śląska wiążą się z państwem pierwszych Piastów i z obszarem, który kulturowo oraz językowo był słowiański. W X wieku ziemie te znalazły się w orbicie władzy polskiej, a następnie czeskiej. Już wtedy widać, że pytanie o to, jak długo Śląsk był niemiecki, wymaga ostrożności, bo przez stulecia region zmieniał zwierzchnictwo, a władza polityczna nie zawsze oznaczała natychmiastową zmianę tożsamości mieszkańców. Od XIII wieku, wraz z lokacjami miast na prawie magdeburskim, napływ osadników z obszarów niemieckojęzycznych zaczął odgrywać coraz większą rolę w strukturze społecznej regionu.
Śląsk pod panowaniem Czech i Habsburgów
W XIV wieku Śląsk znalazł się w granicach Korony Czeskiej. Formalnie nie był wtedy częścią żadnego państwa niemieckiego, choć język niemiecki zyskiwał na znaczeniu w miastach i administracji. Późniejsze przejęcie ziem czeskich przez Habsburgów włączyło Śląsk do wielonarodowej monarchii, w której niemiecki pełnił funkcję języka urzędowego. W tym okresie nie można jeszcze mówić o Śląsku jako terytorium niemieckim w sensie państwowym, raczej o regionie podległym dynastii, która rządziła z Wiednia i łączyła wiele tradycji.
Pruski Śląsk i narodziny nowej epoki
Przełom nastąpił w XVIII wieku, gdy w wyniku wojen śląskich większość regionu została zajęta przez Królestwo Prus. Od tego momentu Śląsk znalazł się w państwie, które było jednoznacznie niemieckie pod względem politycznym i kulturowym. Ten etap trwał od około 1742 roku aż do końca pierwszej wojny światowej. W praktyce oznacza to blisko 176 lat przynależności do Prus, a następnie do Cesarstwa Niemieckiego. W tym czasie rozwijał się przemysł, szkolnictwo i administracja oparta na języku niemieckim, choć na Górnym Śląsku wciąż silnie obecna była ludność mówiąca po polsku.
XX wiek i podziały Śląska po pierwszej wojnie światowej
Po 1918 roku los Śląska stał się przedmiotem sporów międzynarodowych. Plebiscyty i powstania doprowadziły do podziału regionu między odrodzoną Polskę a Niemcy. Oznaczało to, że tylko część Śląska pozostała w granicach państwa niemieckiego, i to na kolejne dwie dekady. Ten okres zakończył się wraz z wybuchem drugiej wojny światowej, po której granice Europy Środkowej zostały przesunięte na zachód. Od 1945 roku niemal cały Śląsk znalazł się w granicach Polski.
Jak liczyć niemiecką obecność na Śląsku?
Odpowiedź na pytanie, jak długo Śląsk był niemiecki, zależy od przyjętego kryterium. Jeśli liczyć wyłącznie formalną przynależność państwową do Prus i Niemiec, mówimy o czasie od połowy XVIII wieku do 1945 roku, z przerwą na podział po 1918 roku. Jeśli jednak uwzględnić wpływy kulturowe i językowe, niemiecka obecność zaczyna się wcześniej i trwała równolegle z innymi tradycjami. Śląsk był przestrzenią spotkania, gdzie granice zmieniały się częściej niż codzienne życie ludzi, a historia regionu pozostaje opowieścią o ciągłym przenikaniu się światów, które do dziś widać w architekturze, języku i pamięci mieszkańców.
Źródło: www.silesiainfo.pl
