Katowice to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miast południowej Polski — centrum przemysłu, kultury i nauki. Choć dzisiejsza nazwa jest znana każdemu, historia nazwy i tożsamości miasta nie jest tak oczywista. Katowice przeszły długą drogę od skromnej wsi po duże miasto z burzliwą przeszłością polityczną i administracyjną. W artykule przyjrzymy się dawnym nazwom, niemieckim wpływom i momentom, kiedy miasto wracało pod polską administrację.
Jak brzmiała stara nazwa Katowic?
Pierwsza wzmianka o Katowicach pojawiła się w źródłach historycznych w 1598 roku, kiedy w dokumentach parafii boguckiej wymieniono nazwę Katowice jako osadę wiejską. Nazwa ta funkcjonowała w języku polskim od początku istnienia miejscowości.
Etymologia nie jest jednoznacznie ustalona. Najczęściej przyjmuje się, że nazwa pochodzi od nazwy osobowej – prawdopodobnie od imienia lub przezwiska założyciela bądź właściciela osady. W przeszłości pojawiały się również hipotezy, że pierwotna forma mogła brzmieć „Kątowice”, co wiązano z położeniem w zakątku lasów i pól, jednak nie ma jednoznacznych dowodów potwierdzających tę wersję.
W XIX wieku, gdy Górny Śląsk znajdował się pod panowaniem Prus, w dokumentach urzędowych zaczęto używać niemieckiej formy nazwy: Kattowitz. Była to adaptacja istniejącej nazwy do języka administracji państwowej.
Warto też pamiętać, że w okresie PRL, od 7 marca 1953 roku do 21 października 1956 roku, miasto oficjalnie nosiło nazwę Stalinogród. Zmiana została wprowadzona decyzją władz państwowych po śmierci Józefa Stalina. Po trzech latach, w okresie odwilży politycznej, przywrócono historyczną nazwę Katowice.
Czy Katowice były niemieckie?
Katowice leżą na Górnym Śląsku — regionie, który przez wieki zmieniał przynależność państwową. W XVIII wieku, po wojnach śląskich, większa część Śląska, w tym obszar dzisiejszych Katowic, została przyłączona do Prus. Od tego momentu miasto rozwijało się w strukturach państwa pruskiego, a później – po zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku – w granicach Cesarstwa Niemieckiego.
W tym okresie administracja, szkolnictwo i urzędy funkcjonowały w języku niemieckim, a oficjalna nazwa brzmiała Kattowitz. Jednocześnie ludność regionu była zróżnicowana narodowo i językowo. Na Górnym Śląsku mieszkali zarówno Polacy, Niemcy, jak i osoby identyfikujące się regionalnie jako Ślązacy.
Formalnie więc Katowice przez długi czas znajdowały się w granicach państw niemieckich, jednak struktura etniczna i kulturowa regionu była znacznie bardziej złożona.
Kiedy Katowice wróciły do Polski?
Po I wojnie światowej sytuacja na Górnym Śląsku stała się przedmiotem międzynarodowych ustaleń. Na mocy traktatu wersalskiego przeprowadzono plebiscyt, który miał zdecydować o przynależności państwowej części regionu.
Choć w samych Katowicach większość głosujących opowiedziała się za pozostaniem w Niemczech, wynik plebiscytu w całym obszarze objętym głosowaniem był bardziej zróżnicowany. Po trzech powstaniach śląskich oraz decyzjach międzynarodowych mocarstw podjęto ostateczny podział regionu.
W 1922 roku Katowice zostały przyłączone do II Rzeczypospolitej i stały się stolicą autonomicznego województwa śląskiego. Był to moment formalnego powrotu miasta do Polski.
Podczas II wojny światowej, w 1939 roku, Katowice zostały wcielone do III Rzeszy. Po zakończeniu wojny w 1945 roku miasto ponownie znalazło się w granicach Polski i od tego czasu pozostaje częścią państwa polskiego.
Katowice – od wsi do metropolii
Historia nazwy Katowic odzwierciedla burzliwe dzieje całego regionu. Od niewielkiej wsi wspomnianej w XVI wieku, przez okres pruski i niemiecki z nazwą Kattowitz, aż po krótkotrwałe Stalinogród w czasach PRL – każde z tych określeń wiąże się z konkretnym etapem historii.
Dziś Katowice są dynamicznym ośrodkiem metropolitalnym, stolicą województwa śląskiego i ważnym centrum kultury oraz biznesu. Znajomość dawnych nazw miasta pozwala lepiej zrozumieć jego przeszłość i złożoną tożsamość.
Jak nazywały się Katowice wcześniej? Odpowiedź jest wielowątkowa: od historycznej nazwy Katowice używanej od XVI wieku, przez niemiecką formę Kattowitz, aż po Stalinogród w latach 1953–1956. Każda z tych nazw to fragment historii miasta, które wielokrotnie zmieniało przynależność państwową, ale zachowało swoją tożsamość.
Źródło: www.silesiainfo.pl
