Częstochowa leży w województwie śląskim, dlatego ktoś, kto nie zna dobrze tego regionu, może założyć, że na ulicach miasta powszechnie usłyszy śląską mowę. Rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. Dzisiejsze granice administracyjne nie odpowiadają historycznym granicom regionów, a sama przynależność do województwa śląskiego nie oznacza automatycznie przynależności do historycznego Śląska.
Czy w Częstochowie mówi się więc po śląsku? Można spotkać osoby posługujące się śląskim, ale nie jest to tradycyjna mowa charakterystyczna dla miasta. W codziennych rozmowach zdecydowanie częściej używana jest polszczyzna ogólna.
Czy Częstochowa leży na Śląsku?
Administracyjnie Częstochowa znajduje się w województwie śląskim. W tym znaczeniu można więc powiedzieć, że jest miastem województwa śląskiego. Nie należy jednak utożsamiać nazwy województwa z historycznym Śląskiem.
Częstochowa historycznie związana jest przede wszystkim z Małopolską. Przez stulecia jej dzieje administracyjne i regionalne rozwijały się inaczej niż dzieje miast Górnego Śląska. Współczesne umieszczenie Częstochowy w województwie śląskim wynika z podziału administracyjnego obowiązującego od 1999 roku.
To właśnie stąd bierze się częste nieporozumienie. Osoba patrząca wyłącznie na mapę województw może uznać Częstochowę za miasto śląskie w takim samym znaczeniu jak Katowice, Ruda Śląska czy Świętochłowice. Pod względem historycznym i kulturowym sytuacja wygląda jednak inaczej.
Czy w Częstochowie mówi się po śląsku?
Śląski nie jest tradycyjną mową Częstochowy. Na co dzień mieszkańcy posługują się przede wszystkim językiem polskim. Nie oznacza to oczywiście, że w mieście nie można spotkać osoby mówiącej po śląsku.
Częstochowa jest dużym miastem, do którego przez lata przeprowadzali się ludzie pochodzący z różnych części Polski. Mieszkańcy podróżują również do innych miejscowości województwa, pracują i studiują poza swoim rodzinnym miastem. W efekcie śląskie słowa czy charakterystyczny sposób mówienia mogą być w Częstochowie słyszalne, ale nie są podstawowym elementem lokalnej mowy.
Inaczej sytuacja wygląda w części miast historycznego Górnego Śląska. Tam śląski może funkcjonować w rodzinach, rozmowach ze znajomymi i lokalnej kulturze. Jego obecność zależy przy tym od konkretnej miejscowości, rodziny, pokolenia oraz środowiska.
Dlaczego Częstochowa znalazła się w województwie śląskim?
Obecny podział administracyjny Polski obowiązuje od 1 stycznia 1999 roku. W wyniku reformy utworzono 16 województw, w tym województwo śląskie z Częstochową w jego granicach.
Wcześniej miasto było stolicą województwa częstochowskiego, które istniało od 1975 do 1998 roku. Po reformie zostało włączone do nowego, znacznie większego województwa śląskiego.
W granicach jednego województwa znalazły się tereny należące do różnych krain historycznych. Dlatego współczesna mapa administracyjna nie wystarcza do określenia historycznej i kulturowej tożsamości każdego miasta.
Podobną różnorodność można zauważyć w innych częściach województwa śląskiego. Jego granice obejmują nie tylko ziemie historycznego Śląska, ale także obszary związane historycznie z Małopolską.
Częstochowa a Katowice. Różnice w mowie są zauważalne
Odległość pomiędzy Częstochową a Katowice nie jest duża, ale historia obu miast jest inna. Katowice znajdują się na historycznym Górnym Śląsku, natomiast Częstochowa jest związana z historyczną Małopolską.
Ma to znaczenie również dla rozwoju lokalnej mowy. Śląski kształtował się na terenach Śląska przez pokolenia i jest związany z historią mieszkańców tego regionu. W Częstochowie nie występowały takie same uwarunkowania językowe.
Dlatego podróż z Częstochowy w kierunku centralnej części Górnego Śląska może oznaczać również zmianę językowego otoczenia. W niektórych śląskich miastach łatwiej usłyszeć charakterystyczne słownictwo i konstrukcje, których przeciętny mieszkaniec Częstochowy na co dzień nie używa.
Nie oznacza to jednak, że każdy mieszkaniec Katowic mówi po śląsku. Tak samo nie można zakładać, że żaden częstochowianin się nim nie posługuje. Mowa mieszkańców nie przebiega według administracyjnych granic, a indywidualne różnice mogą być bardzo duże.
Jak mówi się w Częstochowie?
Współcześnie w codziennych sytuacjach dominuje polszczyzna ogólna. Przyjezdny z Warszawy, Poznania, Gdańska czy Łodzi nie powinien mieć problemu ze zrozumieniem mieszkańców miasta.
Lokalna mowa może oczywiście zawierać regionalizmy. Takie różnice występują w wielu częściach Polski i dotyczą między innymi wymowy, pojedynczych słów oraz nazw używanych na określenie konkretnych przedmiotów czy czynności. Nie oznacza to jednak, że częstochowska polszczyzna staje się przez to śląska.
Warto też odróżniać mowę mieszkańców samej Częstochowy od języka używanego na całym obszarze województwa. Województwo śląskie jest pod tym względem zróżnicowane i trudno wskazać jeden sposób mówienia wspólny dla wszystkich jego mieszkańców.
Czy częstochowianie są Ślązakami?
Odpowiedź zależy od znaczenia słowa Ślązak. Jeżeli potraktujemy je wyłącznie jako określenie osoby mieszkającej w województwie śląskim, Częstochowa znajduje się w jego granicach. W znaczeniu historycznym i regionalnym takie uproszczenie jest jednak nieprecyzyjne.
Częstochowianina nie należy automatycznie uznawać za Ślązaka tylko dlatego, że jego miasto należy obecnie do województwa śląskiego. Historyczna przynależność regionalna Częstochowy jest inna niż Bytomia, Gliwic, Katowic czy wielu innych miejscowości Górnego Śląska.
Dobrze widać tutaj różnicę między regionem administracyjnym a krainą historyczną. Nazwy obu mogą brzmieć podobnie, ale opisują dwie różne rzeczy.
Gdzie w województwie śląskim częściej można usłyszeć śląski?
Najbardziej naturalnym obszarem występowania śląskiej mowy jest historyczny Górny Śląsk. Można ją usłyszeć między innymi w rodzinnych i nieformalnych rozmowach mieszkańców różnych miast centralnej oraz zachodniej części obecnego województwa.
Nie istnieje przy tym jedna identyczna odmiana używana wszędzie. Sposób mówienia może zmieniać się wraz z miejscowością, a lokalne warianty różnią się słownictwem, wymową i innymi cechami. Różnice mogą występować nawet pomiędzy stosunkowo blisko położonymi miejscowościami.
Częstochowa znajduje się poza historycznym centrum występowania śląskiego. Dlatego osoba odwiedzająca miasto nie powinna oczekiwać, że w sklepie, restauracji, urzędzie czy autobusie komunikacji miejskiej mieszkańcy będą standardowo zwracać się do niej po śląsku.
Województwo śląskie nie oznacza jednego regionu historycznego
Nazwa województwa jest jednym z głównych powodów, dla których Częstochowa bywa automatycznie kojarzona ze Śląskiem. Współczesne województwo śląskie jest jednak jednostką administracyjną, której granice nie pokrywają się dokładnie z granicami historycznego Śląska.
Z tego powodu miejscowości położone w tym samym województwie mogą mieć inną historię, lokalne tradycje i dziedzictwo językowe. Częstochowa jest jednym z przykładów miasta, w którym administracyjna przynależność do województwa śląskiego nie oznacza, że śląski jest tradycyjną mową jego mieszkańców.
Jeżeli więc podczas wizyty pod Jasną Górą nie usłyszymy charakterystycznego śląskiego słownictwa, nie będzie w tym nic niezwykłego. W Częstochowie podstawowym językiem codziennych rozmów pozostaje polszczyzna ogólna, a śląski można usłyszeć przede wszystkim za sprawą konkretnych osób, a nie jako dominujący sposób porozumiewania się mieszkańców miasta.
Źródło: www.silesiainfo.pl
