Śląsk od ponad dwóch stuleci kojarzy się z górnictwem węgla kamiennego. To właśnie tutaj powstały jedne z najważniejszych zakładów wydobywczych w Europie, które przez dekady napędzały rozwój przemysłu, energetyki i całej gospodarki kraju. Wiele osób zastanawia się jednak, ile kopalni funkcjonuje obecnie na Śląsku i jak wygląda sytuacja branży górniczej w XXI wieku.
Odpowiedź nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać. Liczba czynnych kopalń zmienia się wraz z procesami restrukturyzacji, łączenia zakładów oraz wygaszania wydobycia w niektórych lokalizacjach. Obecnie na terenie Górnego Śląska działa kilkanaście kopalń węgla kamiennego należących do różnych spółek górniczych. W zależności od sposobu liczenia oraz uwzględniania ruchów kopalń liczba ta wynosi najczęściej od 17 do 20 aktywnych jednostek wydobywczych.
Warto pamiętać, że część kopalń funkcjonuje jako samodzielne zakłady, a część została połączona organizacyjnie z innymi jednostkami. Z tego powodu różne źródła mogą podawać nieco odmienne dane.
Dlaczego liczba kopalń na Śląsku zmniejszyła się?
Jeszcze w drugiej połowie XX wieku sytuacja wyglądała zupełnie inaczej. W latach osiemdziesiątych na Śląsku działało ponad 70 kopalń węgla kamiennego. Region przeżywał wtedy okres największego rozwoju przemysłowego, a wydobycie osiągało rekordowe wartości.
Po transformacji gospodarczej rozpoczęły się jednak głębokie zmiany. Część zakładów okazała się nierentowna, inne wymagały ogromnych inwestycji, aby mogły dalej funkcjonować. Dodatkowo zmieniające się potrzeby rynku oraz polityka energetyczna sprawiły, że wiele kopalń zostało zamkniętych.
Proces ten trwa do dziś. Niektóre zakłady zakończyły działalność całkowicie, inne połączono z sąsiednimi kopalniami, tworząc większe i bardziej efektywne organizmy gospodarcze. Dzięki temu możliwe było ograniczenie kosztów i utrzymanie wydobycia w najbardziej perspektywicznych lokalizacjach.
Najważniejsze czynne kopalnie na Śląsku
Wśród najbardziej znanych działających obecnie kopalń znajdują się zakłady należące do największych spółek górniczych w Polsce. Do najbardziej rozpoznawalnych należą między innymi:
- Piast Ziemowit,
- ROW,
- Bolesław Śmiały,
- Sośnica,
- Staszic Wujek,
- Mysłowice Wesoła,
- Murcki Staszic,
- Budryk,
- Knurów Szczygłowice,
- Pniówek,
- Borynia Zofiówka.
Każda z tych kopalń posiada własną historię, specyfikę geologiczną oraz znaczenie dla lokalnych społeczności. Niektóre z nich należą do najgłębszych zakładów wydobywczych w Europie, gdzie prace prowadzone są nawet ponad kilometr pod powierzchnią ziemi.
Górnictwo jako element śląskiej tożsamości
Mówiąc o liczbie kopalń na Śląsku, nie można pominąć ich wpływu na kulturę regionu. Dla wielu mieszkańców górnictwo to nie tylko zawód, ale także część rodzinnej tradycji przekazywanej z pokolenia na pokolenie.
Przez dziesięciolecia wokół kopalń powstawały osiedla robotnicze, szkoły, domy kultury oraz obiekty sportowe. Charakterystyczne wieże szybowe stały się symbolem śląskiego krajobrazu, a górnicze zwyczaje do dziś są żywe w wielu miastach regionu.
Szczególne znaczenie ma Barbórka obchodzona 4 grudnia. To święto patronki górników, świętej Barbary, które każdego roku gromadzi tysiące pracowników branży oraz ich rodzin. Organizowane są uroczyste akademie, koncerty i tradycyjne spotkania zwane karczmami piwnymi.
Jak wygląda wydobycie w nowoczesnych kopalniach?
Współczesne kopalnie znacząco różnią się od tych sprzed kilkudziesięciu lat. Postęp technologiczny sprawił, że wiele procesów zostało zautomatyzowanych. Górnicy korzystają z zaawansowanych maszyn urabiających, systemów monitorowania zagrożeń oraz nowoczesnych metod transportu urobku.
Dużą rolę odgrywają także rozwiązania związane z bezpieczeństwem. Czujniki metanu, systemy wentylacyjne oraz monitoring geologiczny pozwalają ograniczać ryzyko występowania niebezpiecznych zdarzeń pod ziemią.
Mimo rozwoju technologii praca w kopalni nadal należy do najbardziej wymagających zawodów. Trudne warunki, wysoka temperatura oraz duże głębokości sprawiają, że wydobycie pozostaje ogromnym wyzwaniem organizacyjnym i technicznym.
Czy na Śląsku powstaną nowe kopalnie?
W ostatnich latach coraz częściej pojawiają się pytania o przyszłość górnictwa. Z jednej strony Polska nadal wykorzystuje węgiel jako ważne źródło energii. Z drugiej strony rośnie znaczenie odnawialnych źródeł energii oraz działań związanych z ograniczaniem emisji dwutlenku węgla.
W efekcie budowa całkowicie nowych kopalń na Śląsku jest obecnie rzadko rozważana. Znacznie częściej prowadzone są inwestycje mające na celu wydłużenie funkcjonowania istniejących zakładów oraz poprawę efektywności wydobycia.
Eksperci podkreślają, że przyszłość regionu będzie związana nie tylko z górnictwem, ale także z rozwojem nowych gałęzi przemysłu, nowoczesnych technologii oraz sektora usług. Jednocześnie przez wiele kolejnych lat czynne kopalnie pozostaną ważnym elementem śląskiej gospodarki.
Ślady po zamkniętych kopalniach można zobaczyć do dziś
Choć liczba działających kopalń jest znacznie mniejsza niż kilkadziesiąt lat temu, wiele dawnych zakładów nadal można podziwiać na mapie regionu. Część obiektów przekształcono w muzea, centra kultury lub atrakcje turystyczne.
Doskonałym przykładem jest dawna Kopalnia Guido w Zabrzu, gdzie turyści mogą zjechać pod ziemię i zobaczyć warunki pracy górników z różnych epok. Podobnie wiele innych postindustrialnych obiektów stało się ważnym elementem Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego.
Dzięki temu historia górnictwa nie znika wraz z zamykaniem kolejnych zakładów. Wręcz przeciwnie, staje się częścią dziedzictwa kulturowego regionu, przypominając o czasach, gdy na Śląsku działało kilkadziesiąt kopalń, a wydobycie węgla było fundamentem życia gospodarczego i społecznego całych miast. Dziś czynnych pozostaje kilkanaście kopalń, które nadal odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu regionu i pozostają jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Śląska.
Źródło: www.silesiainfo.pl
