Hekele to jedna z tych potraw, które mocno kojarzą się z kuchnią regionalną, a poza Śląskiem nadal nie są powszechnie znane. Pod tą charakterystyczną nazwą kryje się sałatka lub pasta przygotowywana przede wszystkim ze śledzi, cebuli, ogórków kiszonych i jajek. W zależności od rodzinnego przepisu składniki mogą się jednak nieco różnić. Hekele podaje się na zimno, najczęściej z pieczywem, choć spotyka się również wersje serwowane z ziemniakami.
Co to są hekele?
Hekele, spotykane również pod nazwą hekerle, to tradycyjna potrawa związana z kuchnią śląską. Jej podstawą są solone filety śledziowe. Do nich najczęściej dodaje się ugotowane na twardo jajka, cebulę, ogórki kiszone oraz musztardę. Całość jest drobno krojona albo rozdrabniana tak, aby powstała pasta.
Nie istnieje przy tym jeden przepis stosowany we wszystkich śląskich domach. Hekele mogą mieć konsystencję typowej sałatki, w której poszczególne składniki są wyraźnie widoczne, albo bardzo drobnej pasty przeznaczonej do smarowania chleba. W niektórych recepturach pojawia się również majonez, śmietana lub jogurt.
Charakterystyczne dla tej potrawy jest połączenie słonego śledzia z kwaśnym ogórkiem i ostrzejszym smakiem cebuli oraz musztardy. Jajko łagodzi całość i sprawia, że hekele są bardziej sycące.
Skąd pochodzą hekele?
Hekele są kojarzone przede wszystkim ze Śląskiem i właśnie tam należą do tradycyjnej kuchni regionalnej. Nazwa potrawy występuje również w wariancie hekerle i wiązana jest z niemieckim określeniem Häckerle. Źródła dotyczące kuchni śląskiej wskazują również na związek nazwy ze sposobem przygotowania potrawy, czyli drobnym siekaniem jej składników.
Hekele przez lata przygotowywano zarówno jako potrawę codzienną, jak i postną. Śledzie były produktem pozwalającym przygotować konkretny posiłek bez mięsa, dlatego podobne dania często pojawiały się na stołach w okresach postnych.
Znaczenie tej potrawy dla regionalnej kuchni potwierdza fakt, że hekele / hekerle górnośląskie zostały wpisane w 2017 roku na polską Listę Produktów Tradycyjnych jako gotowe danie i potrawa z województwa śląskiego.
Z czego robi się hekele?
Najbardziej znana wersja hekele opiera się na kilku prostych produktach. Potrzebne są przede wszystkim filety śledziowe, najlepiej wcześniej odpowiednio wymoczone, jeżeli są bardzo słone.
Do śledzia dodaje się ugotowane na twardo jajka, cebulę i ogórki kiszone. Smak całości podkreśla musztarda oraz pieprz. W zależności od przepisu można zastosować także niewielką ilość majonezu, śmietany albo jogurtu.
Proporcje nie muszą być identyczne za każdym razem. Jeżeli zależy nam na bardziej intensywnym śledziowym smaku, można zwiększyć ilość ryby. Większa ilość jajka sprawi natomiast, że pasta będzie delikatniejsza.
Warto zachować ostrożność z solą. Śledzie oraz ogórki kiszone same w sobie zawierają jej sporo, dlatego gotowe hekele często wcale nie wymagają dodatkowego solenia.
Jak zrobić hekele krok po kroku?
Przygotowanie hekele nie wymaga skomplikowanych czynności. Najwięcej czasu może zająć przygotowanie samych śledzi. Jeśli korzystamy z mocno solonych filetów, należy wcześniej wymoczyć je w wodzie. Czas moczenia warto dopasować do stopnia zasolenia ryby.
Ugotowane na twardo jajka należy obrać. Cebulę i ogórki kiszone również przygotowujemy do krojenia.
Śledzie, jajka, cebulę i ogórki można następnie bardzo drobno posiekać. Jeśli chcemy uzyskać bardziej jednolitą pastę, składniki mogą zostać dodatkowo rozdrobnione. W tradycyjnych domowych recepturach spotyka się zarówno drobno krojone hekele, jak i wersje mielone.
Do przygotowanej masy dodajemy musztardę i pieprz. Jeżeli wybieramy bardziej kremową odmianę, można również wykorzystać niewielką ilość majonezu albo śmietany. Wszystko dokładnie mieszamy.
Przygotowane hekele warto przed podaniem schłodzić. Jedna z receptur prezentowanych przez Śląskie Smaki zaleca pozostawienie gotowej potrawy w chłodnym miejscu przez około godzinę.
Hekele jako sałatka czy pasta?
Obie wersje są spotykane i trudno uznać jedną z nich za jedyną właściwą. Różnica polega przede wszystkim na stopniu rozdrobnienia składników.
W wersji sałatkowej śledzie, jajka, ogórki i cebulę kroi się na niewielkie kawałki. Dzięki temu każdy składnik pozostaje wyczuwalny osobno.
W przypadku pasty wszystko jest znacznie mocniej rozdrobnione. Tak przygotowane hekele łatwo rozsmarować na kromce chleba. Niektóre tradycyjne przepisy przewidują nawet przepuszczenie składników przez maszynkę do mielenia.
Wybór zależy więc głównie od tego, w jaki sposób chcemy potrawę podać.
Z czym jeść hekele?
Najprostszy sposób podania to świeży chleb. Hekele można nałożyć bezpośrednio na kromkę albo podać w miseczce jako dodatek do pieczywa. W źródłach dotyczących śląskiej kuchni pojawia się także wariant z chlebem posmarowanym masłem.
Inną możliwością są ziemniaki. Hekele podawano między innymi z ziemniakami gotowanymi w mundurkach lub gorącymi ziemniakami z wody.
Ze względu na wyrazisty smak śledzia nie potrzeba wielu dodatkowych składników. Sama cebula, ogórek, jajko i musztarda tworzą intensywne połączenie, które dobrze sprawdza się jako zimna przekąska.
Czy hekele można przygotować wcześniej?
Tak. Hekele są potrawą podawaną na zimno, dlatego można zrobić je wcześniej i przechować w lodówce do czasu podania.
Co więcej, krótkie schłodzenie po przygotowaniu pozwala połączyć smaki wszystkich składników. Jeżeli pasta jest przygotowywana na spotkanie rodzinne lub jako przekąska dla gości, można zrobić ją odpowiednio wcześniej, a pieczywo podać dopiero przed jedzeniem.
Ze względu na obecność ryby i jajek hekele powinny pozostawać w chłodzie. Nie należy pozostawiać ich przez długi czas w temperaturze pokojowej.
Czy do hekele dodaje się majonez?
To zależy od konkretnego przepisu. W części receptur majonezu nie ma w ogóle. Śledzie łączy się z jajkiem, cebulą, ogórkiem i musztardą, uzyskując zwartą sałatkę lub pastę.
W innych wariantach wykorzystuje się majonez połączony ze śmietaną albo jogurtem. Taką wersję opisują między innymi materiały dotyczące potraw prezentowanych na Szlaku Kulinarnym Śląskie Smaki.
Nie oznacza to więc, że hekele muszą mieć zawsze jeden identyczny skład. Regionalne przepisy różnią się między sobą, podobnie jak wiele innych potraw przekazywanych w rodzinach przez kolejne pokolenia.
Hekele i hekerle. Czy to ta sama potrawa?
Tak, określenia hekele i hekerle odnoszą się do tej samej regionalnej potrawy. Można również spotkać niemiecką nazwę Häckerle.
Niezależnie od używanej nazwy najważniejszym składnikiem pozostaje śledź. To właśnie on odpowiada za charakterystyczny smak potrawy i odróżnia ją od zwykłych sałatek jajecznych czy warzywnych.
Jeśli ktoś pierwszy raz spotyka nazwę hekele, może więc najprościej wyobrazić sobie drobno posiekaną śląską sałatkę śledziową lub pastę śledziową z jajkiem, cebulą, kiszonym ogórkiem i musztardą. Podana na kromce dobrego chleba pozwala spróbować jednej z najbardziej charakterystycznych prostych potraw śląskiej kuchni.
Źródło: www.silesiainfo.pl
